Nederlandse ondertiteling: Geminy Aflevering 5 - Hiding in the Light
De leeftijd en omvang van de kosmos
zijn geschreven in licht.
Het wezen van schoonheid en het materiaal van de sterren
de wetten van ruimte en tijd
ze waren er altijd al,
maar we zagen ze nooit.
Tot we een manier bedachten om beter te zien.
Het verhaal van dit ontwaken heeft veel beginpunten
en geen einde.
Z'n helden komen uit veel tijdperken en plaatsen.
Een oude Chinese filosoof,
een tovenaar die de kaliefen in Irak in de 11e eeuw verbaasde
een Duitse wees die werd afgebeuld door z'n meester.
Elk van hen bracht ons dichter bij het oplossen van de geheimen
die verborgen lagen in het licht.
Van de meesten zijn de namen voorgoed vergeten,
maar lang geleden keek ergens iemand omhoog
en zag hoe het licht een van zijn toverkunsten vertoonde.
Wie zal het zeggen?
Misschien inspireerde die gril van het licht
de eerste kunstenaar.
Waar kwam dit allemaal vandaan?
Hoe evolueerden we van groepjes jagers-verzamelaars
in bouwers van een
wereldwijde beschaving?
Hoe kwamen we van daar naar hier?
Er is niet één antwoord.
Klimaatverandering, het temmen van het vuur,
werktuigen, taal en landbouw
speelden allemaal een rol.
En misschien was er nog iets.
In China, meer dan 2000 jaar geleden
zou de filosoof Mozi hebben ontdekt
dat licht een beeld kan creëren
in een afgesloten schatkamer.
Dit was de beschrijving van de eerste camera.
De camera obscura,
het prototype van alle beeldvormende camera's
inclusief de camera die je dit laat zien.
Deze vreemde eigenschap van het licht
leidde tot wat de eerste film genoemd zou kunnen worden.
Mo Tze, meester van het licht, streed tegen elke vorm van duisternis.
Een militair genie
dat zijn talenten gebruikte om geweld te voorkomen.
Hij reisde door de oorlog voerende rijken
en gebruikte slimme strategieën
om koningen over te halen tot vrede.
Hij droomde van universele liefde
een wereld zonder armoede en ongelijkheid
en een regering voor de mensen
en verzette zich tegen het slaafs
volgen van het gezag.
Zijn geschriften bevatten
vroege uitingen van wetenschappelijk denken.
In Mo Tze's tijd legden de Chinezen hun gedachten
al minstens 1000 jaar vast in boeken.
Toch is onze kennis over hem beperkt.
Die bestaat vooral uit essays
van hem en zijn leerlingen.
In één ervan, getiteld "Tegen het Lot"
wordt een drieledige proef voor elke doctrine geopperd.
Vraag of haar basis
kan worden geverifieerd
door de zintuigen van gewone mensen.
Vraag hoe ze wordt toegepast en of ze
de meeste mensen ten goede komt.
Mo Tze was bijzonder populair,
maar enkele eeuwen na zijn dood
kwam Qin Shi Huang, de eerste keizer
en vereniger van China aan de macht.
Hij vormde een continent om tot een natie
die nu zijn naam draagt: China.
We kennen keizer Qin vooral door het leger van 7000 terracotta-soldaten
die zijn graf bewaken.
In zijn streven
om zijn rijk te consolideren
nam Qin drastische maatregelen
om alles te standaardiseren.
Er kwam een eenheidsstelsel voor geld
maten, gewichten,
de breedte van wagens en wegen
en een exacte manier waarop je de Chinese taal moest schrijven
inclusief wat je mocht schrijven en denken.
Keizer Qins filosofie, de enige die was toegestaan
heette legalisme.
En dat betekende zoals het klonk:
doe wat de wet voorschrijft, of anders...
Het is een filosofie die twijfel aan het gezag
niet bepaald stimuleert.
...dat alle boeken van de honderd scholen
worden verbrand...
dat van ieder die het heden bekritiseert...
de familie zal worden terechtgesteld.
De werken van Mozi, Confucius en andere filosofen
werden vernietigd tijdens de eerste boekverbranding.
Honderden moedige geleerden
probeerden de boeken te beschermen.
Ze werden levend begraven.
Wetenschap heeft de vrijheid van meningsuiting nodig om te bloeien.
Zij berust op onbevreesde twijfel aan gezag
en open uitwisseling van ideeën.
De nieuwsgierigheid naar het werk
van Mozi en zijn leerlingen werd doeltreffend gedoofd.
Het zou 1000 jaar duren tot de volgende film.
Gelukkig kan ons Schip der Verbeelding
ons overal brengen in ruimte en tijd.
De oude Chinezen en Grieken
zagen dat licht
geweldige dingen kan doen. Maar niemand stelde die grote vraag
van kinderen en genieën: waarom?
Tot 1000 jaar geleden.
In Basra in Irak
leefde een andere meester van het licht.
Ibn al-Hazen wilde dolgraag de natuur begrijpen.
Hij trok alles in twijfel.
Vooral dingen die iedereen voor waar aannam.
"Hoe zien we?", vroeg hij.
Grote geleerden voor hem zeiden
dat onze ogen stralen uitzenden
naar de objecten die we zien die dan terugkeren naar onze ogen.
Maar al-Hazen redeneerde dat de sterren te ver waren
om iets heen en weer te laten reizen
in een oogwenk.
Goed geredeneerd, maar al-Hazen ging verder.
Hij wilde de natuur dwingen haar geheimen prijs te geven.
Zijn cultuur stond open voor nieuwe ideeën en twijfel.
Het was het gouden tijdperk van de wetenschap
in de moslimwereld.
Die zich uitstrekte van Cordoba
tot Samarkand in Midden-Azië.
Christelijke en Joodse geleerden waren te gast
aan onderzoeksinstituten in Bagdad, Caïro
en andere hoofdsteden.
De kaliefen verbandden geen boeken, maar stuurden gezanten uit
om overal naar boeken te zoeken.
De kaliefen financierden projecten
om ze te vertalen en behouden voor latere generaties.
Het licht van de Griekse kennis zou grotendeels
zijn gedoofd zonder hen.
De wedergeboorte van de wetenschap
eeuwen later, werd ontstoken door een vlam
die lang was gekoesterd
door islamitische geleerden.
De Arabieren brachten ook ideeën uit India naar het westen
waaronder de Arabische cijfers
die we nog steeds gebruiken
en het begrip nul.
En dat is handig
als je miljarden en miljarden wil schrijven.
De Arabische astronomie had zo'n grote invloed
dat veel heldere sterren nu nog
een Arabische naam hebben.
En het "al" in algebra, algoritme, alchemie en alcohol
verwijst nog naar de tijd
toen Arabisch de taal van de wetenschap was.
In de 11e eeuw stelde Ibn al-Hazen zijn ideeën
over licht en hoe we zien op de proef.
Hij bedacht een experiment om te zien hoe licht beweegt.
Hij zette een tent op
en maakte hem goed dicht, zodat er maar één lichtstraal
in het donker kon doordringen.
Met weinig meer dan zijn verstand
en een lineaal
zette al-Hazen een grote stap in de wetenschap.
Hij ontdekte dat licht zich voortplant in rechte lijnen.
Maar hij begon nog maar net.
Hij bedacht dat je, om een beeld te krijgen,
met een oog of een camera obscura,
één kleine opening moet hebben
om maar beperkt licht toe te laten.
Dat gat sluit de chaos
van lichtstralen om ons heen buiten.
Hoe kleiner het gat,
uit hoe minder richtingen het licht komt.
Dat maakt het beeld scherper.
Het licht verblindt ons niet,
maar we zien alles wat het ons kan laten zien.
Al-Hazen maakte zijn eigen camera obscura
en de kaliefen stonden versteld.
Een camera obscura werkt het best in fel licht.
Het licht van de sterren is er veel te flauw voor.
We hebben een groter gat nodig om licht op te vangen
maar moeten ook de focus behouden.
Een telescoop vangt het licht
van alles in zijn blikveld op
op zijn hele lens of spiegel
een opening die veel groter is dan bij een camera obscura.
Dit is een van de eerste telescopen.
Waar Galilei door keek in 1609.
Daarmee trok hij het zware gordijn van de nacht opzij
en begon de kosmos te ontdekken.
Dankzij de lens
kon een telescoop het licht opvangen op een veel groter oppervlak
dan onze ogen.
Grote emmers vangen meer regenwater op dan kleine.
Moderne telescopen hebben een groter oppervlak,
gevoelige detectoren
en kunnen een object urenlang volgen
om zoveel mogelijk van zijn licht te verzamelen.
Ruimte-telescopen zoals de Hubble
hebben licht opgevangen van de oudste
en verste stelsels
en geven ons enorm heldere beelden van de kosmos.
Al-Hazen ontdekte hoe het licht beelden vormt.
Maar dat was niet zijn grootste prestatie.
Ibn al-Hazen was de eerste persoon ooit
die de regels van de wetenschap vastlegde.
Hij schiep een corrigerend mechanisme,
een systematische manier
om misvattingen uit ons denken te schiften.
De waarheid vinden is moeilijk.
En de weg erheen is zwaar.
Als waarheidszoekers
dient U niet te oordelen
en niet zomaar de geschriften van de ouden te geloven.
U moet die geschriften in twijfel trekken
en kritisch onderzoeken.
Leg U neer bij argumenten en experimenten
maar niet bij wat iemand zegt.
Want ieder mens is onderhevig
aan allerlei onvolkomenheden.
Als waarheidszoekers
moeten we ook twijfelen aan onze eigen ideeën
als wij onze onderzoeken uitvoeren
om vooroordelen en achteloze gedachten te vermijden.
Volg deze weg, en de waarheid zal U worden onthuld.
Dit is de methode van de wetenschap.
Zo krachtig dat zij robots
tot voorbij de grenzen van ons zonnestelsel heeft gestuurd.
Ze heeft onze levensduur verdubbeld
en het verloren verleden
weer tot leven gewekt.
Ze maakt het mogelijk gebeurtenissen
in de toekomst te voorspellen
en razendsnel met elkaar te communiceren
zoals ik nu met U doe.
Ze geeft ons krachten
die al-Hazen tovenarij zou hebben genoemd.
Maar hij was degene die ons op deze ruwe, eindeloze weg zette.
En nu zijn we op een plek beland
waar zelfs het licht zelf gehuld is in duisternis.
Licht heeft eigenschappen
die nergens anders te vinden zijn.
Zoals de lichtsnelheid.
De bouwstenen van licht, fotonen
ontstaan met de snelheid van het licht
uit een atoom of molecule.
Een foton kent geen andere snelheid.
En we kennen niets anders wat onmiddellijk versnelt
van nul naar topsnelheid.
Niets anders beweegt zich zo snel.
Als we andere deeltjes die snelheid laten benaderen
verzetten ze zich steeds meer,
alsof ze zwaarder worden.
Geen enkel experiment heeft een deeltje zo snel kunnen laten bewegen.
Wat was dat?
Hoorde U iets?
Waar was ik gebleven? O ja.
Ik ken niets anders wat zich gedraagt als licht.
Zijn eigenschappen zijn in strijd
met wat mijn zintuigen me zeggen.
Ons vertrouwen in onze zintuigen is sterker
dan wat instrumenten zeggen
over de werkelijkheid.
Onze zintuigen zijn prima voor gewone voorwerpen
en snelheden
maar niet voor de wonderlijke wetten van de snelheid van het licht.
We weten niet eens waarom er een maximumsnelheid is.
De tijd staat stil bij de snelheid van het licht.
Wat is licht eigenlijk?!
Isaac Newtons fascinatie met licht
begon toen hij een kind was.
In dit huis.
Toen hij in de 20 was ontcijferde
Newton als eerste de mysteries van de regenboog.
Newton ontdekte dat zonlicht of wit licht
een mengsel is van alle kleuren van de regenboog.
Een grote ontdekking.
Hij noemde de weergave van kleuren "spectrum"
naar het Latijnse woord voor fantoom of verschijning.
Meester Newton,
de kokkin klaagt dat Uw avondeten koud wordt.
Nee, Isaac, leg je vergrootglas niet neer!
Er schuilt nog iets wonderlijkers in het licht.
Een code, een sleutel tot de kosmos.
Isaac Newton zag weinig over het hoofd. Maar dit wel.
Hij miste de deur naar een verborgen universum,
een deur die pas 150 jaar later weer zou openzwaaien.
Een andere geleerde,
die in het jaar 1800 werkte,
stuitte op een bewijs
van de ongeziene wereld om ons heen.
's Nachts speurde William Herschel de hemel af
met de grootste telescoop uit die tijd.
Overdag voerde hij experimenten uit.
Door Newtons eerdere werk wist hij dat zonlicht
een mix van verschillende kleuren is.
En iedereen wist uit ervaring
dat zonlicht warmte in zich bergt.
Herschel vroeg zich af
of de ene kleur meer warmte bevatte dan de ander.
Een wetenschappelijk genie twijfelt
aan wat vanzelfsprekend lijkt
en gaat dan experimenteren.
De thermometer die hij buiten het spectrum legde,
was zijn controle.
In elk experiment
ontbeert de controle de factor die getest wordt.
Zo weet je of wat je test
verantwoordelijk is voor wat je waarneemt.
Herschel testte
de relatie tussen
kleur en temperatuur.
Zijn controle was een thermometer
op het deel van het blanke vel
dat niet verlicht werd.
Daar is dat geluid weer.
Wat is dat?
Oké, rood licht is warmer dan blauw licht.
Interessant, maar niet echt wereldschokkend.
Nee, er is niets mis met je thermometer.
Je hebt zojuist een nieuw soort licht ontdekt.
Herschel ontdekte iets ongeziens
onder het rood van het spectrum.
Daarom werd het "infrarood" genoemd.
Infra is het Latijnse woord voor onder.
Het is onzichtbaar.
Onze ogen nemen dit niet als licht waar,
maar onze huid voelt het als warmte.
Dat was een grote ontdekking.
Maar er scholen nog veel grotere geheimen
diep in het licht.
In dezelfde tijd dat William Herschel
infrarood licht ontdekte in zijn salon in Engeland
was de jonge Joseph Fraunhofer
verstrikt in uitzichtloos geploeter.
Hij stond boven een ketel met giftige stoffen
en roerde zonder ophouden.
Joseph was als 11-jarige wees in dienst gekomen
van de hardvochtige Weichselberger.
De koninklijke spiegelmaker.
Hij verbood Joseph om naar school te gaan.
In plaats daarvan zwoegde Joseph
overdag in de glasmakerij
en moest 's avonds helpen in het huishouden.
Schiet op, domkop!
En denk eraan, niet lezen!
Tot Joseph zijn kans kreeg.
Het huis van Weichselberger stortte in.
Maximiliaan, de toekomstige koning
haastte zich naar de plaats des onheils.
Om te kijken of hij hulp kon bieden.
Maximiliaan was begaan
met zijn onderdanen,
wat in die tijd erg ongebruikelijk was.
Toen hij de aandacht van de toekomstige koning van Bavaria trok
opende zich een nieuw universum
voor Joseph Fraunhofer.
En niet alleen voor hemzelf.
Prins Maximiliaan gaf Joseph geld
en vroeg zijn raadsheer
de jongen waar nodig
te helpen.
Weichselberger bleef hem uitbuiten
en verbood hem naar school te gaan.
Maar de raadsheer bood Joseph een
baan aan bij het Optische Instituut.
En dit gebaar van goedheid wierp zijn vruchten af.
Toen hij 27 was,
was Joseph Fraunhofer de grootste ontwerper
van lenzen, telescopen
en andere optische instrumenten.
Zijn bedrijf was hier gevestigd, in de oude abdij van Benediktbeuern.
Begin 19e eeuw
was dit zeer geheime, geavanceerde technologie.
De monniken van weleer
hadden een eed van geheimhouding gezworen.
Door deze traditie
en de beperkte toegang
tot Fraunhofers laboratorium
kon hij de handels- en
staatsgeheimen beschermen.
Fraunhofer experimenteerde met prisma's
om het beste type glas voor lenzen te vinden.
Hoe kon hij het spectrum dan een
prisma produceerde beter bekijken?
Friedrich, breng me de theodoliet alsjeblieft.
Terwijl Fraunhofer zijn theodoliet,
een soort telescoop opstelt,
laat ik U iets anders zien in de abdij.
Geluidsgolven zijn zo mooi om te horen.
Stel je eens voor hoe mooi ze zouden zijn om te zien.
Weet je waarom orgelpijpen verschillende lengten hebben?
Ik druk op een toets...
Zo stuur ik lucht
door een bepaalde pijp
en produceer geluidsgolven.
Als we die golven een paar honderd keer vertragen
zien ze er zo uit.
De lengte van de pijp
bepaalt de lengte
van de geluidsgolf.
Een korte pijp geeft een korte geluidsgolf.
Korte geluidsgolven hebben een hoge toon of frequentie.
Laten we de golven stilzetten om ze beter te bekijken.
De afstand tussen aangrenzende golven
heet golflengte.
Een lange pijp geeft een lange geluidsgolf
met een lage frequentie.
("O Fortuna" van Carmina Burana)
Het middeleeuwse handschrift van deze Carmina Burana
werd ontdekt in deze abdij.
Geluidsgolven hebben
materie nodig om zich te verplaatsen
zoals moleculen van lucht, water of steen.
Maar lichtgolven reizen solo.
Ze kunnen door lege ruimte reizen,
en snel ook.
Een miljoen keer zo snel als geluidsgolven in lucht.
En de golflengten van zichtbaar licht
zijn zo veel korter dan van geluid.
Dat hier zo'n 50.000 lichtgolven
in passen.
O ja!
Fraunhofer.
Precies op tijd.
We hebben het niet gemist.
Zoals de lengte van geluidsgolven
de toon bepaalt
bepaalt de golflengte van licht
de kleur die we zien.
Maar hoe spreidt een prisma
de kleuren in een straal zonlicht?
Als licht door lucht of ruimte gaat,
hebben de kleuren dezelfde snelheid.
Maar als het licht in een hoek op glas valt
vertraagt het licht en verandert van richting.
In het prisma
heeft elke kleur een andere snelheid.
In glas vertraagt violet licht,
dat de kortste golven heeft
meer dan rood licht,
dat de langste golven heeft.
Deze verschillen in snelheid
trekken de kleuren uit elkaar
en sturen de stralen in richtingen
die een beetje verschillen.
Zo werkt een prisma.
Als ik emotioneel word,
ikomt dat doordat Joseph Fraunhofer iets gaat doen
wat Isaac Newton had kunnen doen, maar naliet.
En wat een enorm effect zal hebben
op het verloop van mijn leven.
Je bent getuige van de vereniging
van fysica en astronomie
de geboorte van mijn tak van wetenschap:
de astrofysica.
Geschreven in het licht,
in die verticale zwarte lijnen
zit een geheime code.
Fraunhofer keek ernaar en vroeg zich af:
Waarom?
Een code die ons bereikt
vanuit een buitenaards universum.
Welke boodschap staat er
in die donkere verticale lijnen?
Het kostte honderd jaar
denken en zoeken om haar te ontcijferen.
Mooi hè?
Maar waarom?
De structuur van schoonheid heeft vele lagen.
De samenstelling van aarde en dampkring.
De evolutie van het leven.
Veel afzonderlijke draden.
Laten we er één onderzoeken.
De kleuren van de natuur die ons verblinden.
Wat gebeurt er echt?
Het rood, blauw,
het verbluffende palet van kleuren van de natuur...
hoe ontstaan ze?
Zonlicht met verschillende golflengten
treft de aarde.
De bloemblaadjes van deze bloemen
absorberen het rode licht
met lange golven
maar kaatsen het blauwe licht
met korte golven en veel energie terug.
Die interactie tussen sterrenlicht en bloemblad,
water of Van Gogh
maakt dingen blauw.
De langste golven,
die wij als rood zien,
hebben de minste energie.
Aan de kleur zien onze ogen
hoeveel energie lichtgolven hebben.
Een zonsondergang,
een vlag,
de ogen van je geliefde,
die blinkende nieuwe auto.
Ze inspireren tot gevoelens
als iets in je wordt ontketend
door een bepaalde variatie
in de frequentie en energie van lichtgolven.
En de geheime boodschap?
Die zwarte verticale lijnen in
in Fraunhofer's spectrum.
Wat maakt die?
Zij treden op als de lichtgolven
van die kleuren worden geabsorbeerd.
Dat gebeurt op een ander niveau
veel kleiner dan de wereld waarin wij optreden.
Om daar te komen, moeten we
tien miljard keer zo klein worden.
We kunnen ieder atoom kiezen,
maar laten we waterstof nemen.
Het waterstofatoom komt het
meest voor in de kosmos
en is het eenvoudigste.
Het heeft maar één elektron.
En maar één proton.
We zijn in het rijk van het kwantum.
Het komt niet overeen
met onze gewone ervaringen.
Met gezond verstand kom je hier helemaal nergens.
Neem bijvoorbeeld het elektron van een waterstofatoom.
In een atoom bestaat een elektron
niet tussen orbitalen.
Het verdwijnt uit één orbitaal
en verschijnt in een ander.
Alsof een lift van de tweede
naar de vierde etage gaat, maar daartussenin niet bestaat.
En nog iets...
Kwantumliften stoppen alleen bij bepaalde verdiepingen.
De groottes van de elektronenbanen zijn beperkt
en zijn anders voor de atomen van elk element.
Daarom verschillen de elementen.
Hun aard wordt bepaald
door hun elektronenbanen.
De kracht die een elektron in zijn baan houdt
is geen zwaartekracht.
Maar elektrische aantrekkingskracht.
Het elektron danst in een golvende kring
rond de atoomkern
en maakt kwantumsprongen van baan naar baan.
Naar boven of beneden.
Hoe groter de baan,
hoe groter de energie van een elektron.
Het vergt energie
om naar een grotere baan te springen.
Het moet energie kwijt om terug te springen.
Elke sprong omhoog wordt veroorzaakt
door een atoom dat een lichtgolf absorbeert.
Maar we weten niet wat de sprongen omlaag veroorzaakt.
We weten wel dat zulke sprongen een lichtgolf produceren
waarvan de kleur overeenkomt met het energieverschil
tussen de orbitalen.
De zon zendt stralen uit van alle kleuren.
Als je zonlicht ziet door een prisma
zie je zijn spectrum.
Als je het spectrum vergroot met een telescoop
zoals Fraunhofer,
neem je de elektronendans
binnen het atoom waar.
Als het elektron
naar een lager orbitaal zakt
wordt de lichtgolf die het uitzendt verstrooid.
Het meeste bereikt ons niet.
Dat laat een zwarte verticale lijn
achter in het spectrum.
Die lijnen zijn de schaduwen
van waterstofatomen
in de atmosfeer van de zon.
Natriumatomen werpen andere schaduwen.
Hun elektronen dansen anders.
Een korrel tafelzout bestaat
uit natrium- en chlooratomen.
Tien miljoen-miljard atomen
die dansen
in één zoutkorrel.
En een ijzeratoom met 26 elektronen
is als een groot dansnummer
in een Broadway musical.
Als je naar een ster kijkt met een spectroscoop
zie je de lijnen van alle elementen
in zijn atmosfeer.
Laat me een spectrum van iets zien,
op aarde of op een verre ster
en ik vertel je waaruit het bestaat.
Fraunhofers lijnen zijn de handtekening
van de elementen overal in de kosmos.
Zoals bij elke wetenschappelijke openbaring
werd de weg vrijgemaakt
naar nieuwe, nog grotere mysteries.
En het besef dat er
nog veel meer geheimen scholen in het licht.
Toen Joseph Fraunhofer een prisma en een telescoop
op de hemel richtte
bracht hij de sterren veel dichterbij.
Toen hij pas 39 was,
kreeg hij een dodelijke ziekte.
Wellicht doordat hij al jong was blootgesteld
aan giftige stoffen tijdens het maken van glas.
Je weet nooit waar het volgende genie verschijnt.
Hoeveel van hen laten we in het puin liggen?
De prins en zijn rijk werden verrijkt
door een goede daad tegenover een arme wees.
Fraunhofers vindingen veranderden Beieren van een provinciale streek
in een centrum van technologie.
Toen hij stierf, wilde de regering
al zijn kennis bewaren
over de geavanceerde technologie van optisch glas.
Alleen een man met
speciale bevoegdheden mocht die hebben:
de directeur van de munt.
Fraunhofers technologie
om perfect optisch glas te maken
bleef nog honderd jaar een staatsgeheim.
Dat was een groot obstakel
voor iemand die we later ontmoeten.
Maar Fraunhofer wilde niet
dat zijn wetenschappelijke onderzoek geheim was.
Hij wist dat wetenschap alleen bloeit in openheid
en dat ons inzicht in de natuur aan de wereld toebehoort.
Toen Fraunhofer de spectrumlijnen ontdekte,
publiceerde hij er alles over.
En de weerklank van zijn ontdekking
is nog steeds voelbaar.
Uit zijn spectrumlijnen blijkt dat de zichtbare kosmos
geheel uit dezelfde elementen bestaat.
De planeten...
De sterren...
De melkwegstelsels...
Wijzelf en al het leven...
Hetzelfde sterrenstof.
Dankzij hem weten we
wat er in de atmosfeer van andere werelden is.
En in sterrenstelsels, miljoenen lichtjaren ver weg.
Spectrumlijnen tonen de samenstelling van objecten
maar ook hoe ze zich
ten opzichte van ons bewegen.
Zo ontdekten we dat het universum uitdijt.
Maar wellicht de grootste onthulling
is de ontdekking van wat niet te zien is.
Een verborgen universum van donkere materie
zes keer zo zwaar als de bekende kosmos.
Het bestaat uit een mysterieuze stof
die geen enkel licht uitzendt, weerkaatst of absorbeert.
We weten dat het bestaat door zijn zwaartekracht.
Die trekt aan alle sterrenstelsels
en doet de sterren versnellen.
Er zijn veel meer soorten licht dan we kunnen zien.
Als we ons beperken tot zichtbaar licht
is dat alsof we luisteren naar muziek
met maar één octaaf.
Er zijn er zoveel meer.
Ze verschillen alleen in golflengte
maar over een enorm bereik.
Bijvoorbeeld: infrarood licht.
Het licht dat William Herschel ontdekte.
Of röntgenlicht.
Of radiolicht.
Of het licht van gamma stralen.
Dit zijn niet verschillende manieren om hetzelfde te zien.
Deze andere soorten licht
tonen andere objecten en fenomenen.
In gamma stralen zien we mysterieuze explosies
in verre sterrenstelsels
die we anders zouden missen.
En in microgolven kunnen we terugkijken
naar het ontstaan van ons heelal.
We hebben onze ogen nog maar net geopend.
Sync and corrections by n17t01 www.addic7ed.com